Α. Ζούκας Πηγή: ΤΕΔΚ Νομού Λάρισας © ΤΕΔΚ Νομού Λάρισας

εκτύπωση θέματος

Το υδρογραφικό δίκτυο του Νομού Λάρισας αποτελείται στην ουσία από τον Πηνειό και τους παραποτάμους του, καθώς έχουν αποξηρανθεί οι φυσικές λίμνες που η περιοχή διέθετε (Κάρλα και Ασκουρίδα).

Ποτάμια
Ο Πηνειός
Ο Πηνειός με μήκος 205 χλμ. είναι ένα από τα μεγαλύτερα ελληνικά ποτάμια και απορρέει μια λεκάνη, έκτασης 9.500 τ. χλμ. Κατέχει την 3η θέση ανάμεσα στους ποταμούς της Ελλάδας μετά τον Αλιάκμονα (297 χλμ.) και τον Αχελώο (220 χλμ.). Πηγάζει από τις Δ. πλαγιές της Ν. Πίνδου στα όρια των Ν. Ιωαννίνων και Τρικάλων. Οι σημαντικότεροι παραπόταμοί του στο Ν. Λάρισας είναι ο Τιταρήσιος, που απορρέει τη λεκάνη της Ελασσόνας και ο Ενιπέας, που συγκεντρώνει τα νερά από τις περιοχές νότια της Λάρισας. Είναι γνωστός από την αρχαιότητα και λατρευόταν στη Θεσσαλία ως δευτερεύουσα θεότητα. Στη Μυθολογία ήταν γιος του Ωκεανού και της Τηθύος. Η ?ννα Κομνηνή (1150) τον αναφέρει και ως Σαλαμβριά, όνομα το οποίο είναι σε χρήση και στις μέρες μας από τους κατοίκους των χωριών του κάμπου: «πλημμύρισε ο τόπος από τις βροχές, έγινε Σαλαμπριάς». Στο πέρασμα των χρόνων ο ποταμός συνδέεται και με άλλα ονόματα, όπως ΄Αραξης και Κιουσέμ στα τουρκικά. Αρδεύει το μεγαλύτερο μέρος του θεσσαλικού κάμπου αλλά προσφέρεται και για αναψυχή, ψάρεμα, κυνήγι, όπως και για δραστηριότητες (ράφτιγκ και κανό-καγιάκ από το Βερνέζι ως τις εκβολές του). Η παρόχθια βλάστησή του είναι πλούσια: κατά μήκος του εντοπίζεται ο πλάτανος, η φτελιά, η ντουσκοβαλανιδιά. Το εντυπωσιακότερο τμήμα του ποταμού είναι η διάβασή του από τα στενά των Τεμπών, ανάμεσα στις ορθοπλαγιές του Ολύμπου και του Κισσάβου.

Ο Τιταρήσιος
Στον Τιταρήσιο ή Βούλγαρη ποταμό συμβάλλουν δύο χείμαρροι, ο Ελασσονίτης, που συγκεντρώνει τα νερά από τις πλαγιές του Ολύμπου και ο Ξεριάς, που πηγάζει από την περιοχή της Δεσκάτης.

Οι Πηγές
Το υδάτινο στοιχείο του Νομού εμπλουτίζεται από τις Πηγές του Κεφαλόβρυσου, που μικρή σχηματίζουν λίμνη, του Αμουρίου στην περιοχή της Ελασσόνας, το Μάτι του Τυρνάβου και το Κεφαλάρι της Αγίας Παρασκευής στα Τέμπη, που πηγάζει δίπλα στον Πηνειό.

Λίμνες
Η Κάρλα
Η λίμνη Κάρλα, Βοιβηίς κατά την αρχαιότητα, υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες λίμνες του ελλαδικού χώρου και η σημαντικότερη της Θεσσαλίας (μεταξύ Λάρισας και Μαγνησίας). Μνημονεύτηκε από τον Όμηρο, τον Ησίοδο, τον Στράβωνα και άλλους αρχαίους συγγραφείς. Είχε έκταση 180.000 στρ. και βάθος 4-6 μ. Η βλάστησή της ήταν πλούσια και συντηρούσε αξιόλογη ιχθυοπανίδα και ορνιθοπανίδα (περισσότερα από 143 είδη). Απ? αυτήν ζούσαν χιλιάδες κάτοικοι της περιοχής (ψαράδες και κτηνοτρόφοι). Ήταν περίφημα τα «καρλίσια» ψάρια, που έφταναν ως τις αγορές της Βουλγαρίας. Η μάστιγα της ελονοσίας και η ανάγκη για καλλιεργήσιμες εκτάσεις αποτέλεσαν τους λόγους της αποξήρανσής της το 1962, μετατρέποντας τους ψαράδες σε γεωργούς και στερώντας το θεσσαλικό κάμπο από τα πολύτιμα νερά της και από ένα σημαντικότατο βιότοπο.

H Ασκυρίς ή Λίμνη Καλλιπεύκης
Βρισκόταν σε υψ. 1.006 μ. στα Ν. της Καλλιπεύκης και είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Το όνομά της, Ασκυρίς, προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «άσκυρος», ένα αυτοφυές σπαθόμορφο χόρτο της περιοχής. Είχε έκταση 5.314 στρ. και μέγιστο βάθος 12 μ. Επρόκειτο για αβαθή λίμνη με πολλά ψάρια, χωρίς επιφανειακή εκροή, που τροφοδοτούσε με τα νερά της τις πηγές των Τεμπών κοντά στον Πυργετό και δημιουργούσε στη Β. πλευρά της ένα έλος. Στο μεγαλύτερο μέρος της είχε πλούσια βλάστηση από καλάμια και νούφαρα, πράγμα που δυσχέραινε την αλιεία και συνεπώς την οικονομική της εκμετάλλευση. Αυτός ο λόγος σε συνδυασμό με την έλλειψη καλλιεργήσιμων εκτάσεων, υπήρξε και ο σημαντικότερος για την απόφαση αποξήρανσής της. Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1907 και ολοκληρώθηκαν το 1911, μετά από 4 χρόνια. Έτσι δημιουργήθηκε ένα εύφορο οροπέδιο, στο οποίο καλλιεργούνται οι φημισμένες πατάτες της Καλλιπεύκης. Στις μέρες μας συζητείται ξανά η ανασύσταση της λίμνης της για περιβαλλοντικούς και τουριστικούς κυρίως λόγους.

Οι υδροταμιευτήρες
Δύο μεγάλοι υδροταμιευτήρες που δημιουργήθηκαν στη θέση της Κάρλας, χρησιμοποιούνται κυρίως για αρδευτικούς λόγους, ενώ ταυτόχρονα αποτελούν σημαντικούς βιότοπους τόσο για τα είδη της χλωρίδας, όσο και για την πανίδα που φιλοξενούν. Παράλληλα άρχισαν οι εργασίες ανασύστασής της σε μια έκταση 42.000 στρ.

Παράλια
Ο Νομός Λάρισας είναι συνδεδεμένος με το επίπεδο και την έννοια του κάμπου σε τέτοιο βαθμό, ώστε να παραβλέπεται από τους περισσότερους η ορεογραφία του (Όλυμπος, Κίσσαβος κ.ά.) και, κυρίως, η μεγάλη ακτογραμμή κατά μήκος των ανατολικών ορίων του. Το Αιγαίο πέλαγος δημιουργεί μια πλούσια δαντέλα από μεγάλες σε έκταση αμμώδεις παραλίες (από το Καστρί Λουτρό ως το Στόμιο) και απόκρημνες ακτές (από το Στόμιο ως το Ρακοπόταμο), στις οποίες συναντώνται μικροί όρμοι, κατάλληλοι για κολύμπι (Ψαρόλακα, Παναγία, Ρακοπόταμος) και βοτσαλωτές παραλίες. Παραβλέπεται όμως, συνήθως, και η μακραίωνη ιστορία των οικισμών αυτών και η άνθισή τους κατά τους ιστορικούς και βυζαντινούς χρόνους (Αγιόκαμπος, Βελίκα, Σωτηρίτσα, Καστρί Λουτρό κ.ά.).
Στην περιοχή του Αγιόκαμπου συναντώνται οι περισσότερες παραλίες του νομού. Η ιδιαίτερη μάλιστα εκτεταμένη σε πλάτος και μήκος αμμουδιά του (14 χλμ.), προσελκύει πλήθος επισκεπτών. Το μέρος είναι πλήρως οργανωμένο και μπορεί να εξυπηρετήσει τους παραθεριστές με μαγαζιά, αναψυκτήρια και ξενοδοχεία. Στη Βελίκα συναντά κανείς περισσότερο νεαρό κόσμο, που προτιμά την παραλία της για τα θαλάσσια σπορ αλλά και για τη νυχτερινή ζωή. Η παραλία «Παπακώστα» με τη μοναδική αμμουδιά της, όπου μπορεί να φτάσει κάποιος οδικώς, έλκει πολλούς κολυμβητές. Ένα μεγάλο μέρος των υπόλοιπων ακτών του νομού ανήκει στο Δήμο Μελιβοίας, ξεκινώντας από τον Ρακοπόταμο, ενώ η ιδιαιτερότητα των ακτών αυτών έγκειται στο γεγονός ότι θυμίζουν ιδιωτικές παραλίες. Οι εκδρομείς στην Παλιουριά μπορούν να απολαύσουν ένα εκπληκτικό σε πράσινο τοπίο με αιωνόβια δέντρα. Στην Κουτσουπιά οι εναλλαγές του τοπίου είναι απολαυστικές, ενώ στην παραλιακή αυτή διαδρομή, το Κόκκινο Νερό, που αποτελεί την τελευταία παραλία του Δήμου Μελιβοίας, προσφέρει μια μοναδική γνωριμία με την παρθένα φύση. Η ρηχή θάλασσα με την πλούσια αμμουδιά του Στομίου είναι ιδανική για οικογενειακές διακοπές. Ο Φάρος είναι εδώ το σήμα κατατεθέν, ενώ οι ταβέρνες δίπλα στο κύμα προσφέρουν νοστιμότατα εδέσματα.
Οι ακτές αυτές είναι αναπτυσσόμενες τουριστικά, καθώς σε αρκετούς οικισμούς (Βελίκα, Αγιόκαμπο, Στόμιο) λειτουργούν άρτιες υποδομές, ικανές να προσφέρουν όλες τις ανέσεις στον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό τουριστών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα, στο εντυπωσιακό τοπίο, που συνίσταται στην παρουσία κατάφυτων βουνών (Κίσσαβος, Μαυροβούνι), των οποίων οι πλαγιές κατεβαίνουν ως τη θάλασσα, φιλοξενούνται και εναλλακτικές δραστηριότητες, όπως πεζοπορία (μονοπάτι Βελίκας-Μελιβοίας), καταβάσεις φαραγγιών (ρέμα Καλυψούς στο Κόκκινο Νερό, Ρακοπόταμος), ποδηλασία βουνού κ.ά. σε απόσταση αναπνοής από τους παραθαλάσσιους οικισμούς. Επιπλέον προσφέρεται στους τουρίστες η δυνατότητα για θαλάσσια σπορ (περιηγήσεις με ιστιοπλοϊκό ή βάρκα, θαλάσσιο σκι, ιστιοσανίδα κ.ά.), όπως και για ομαδικά αθλήματα (beach volley -αγώνες παννεληνίου πρωταθλήματος και ποδόσφαιρο). Για τους λάτρεις των καταδύσεων υπάρχουν οργανωμένες επιχειρήσεις, που λαμβάνουν χώρα στις θάλασσες του νομού και φτάνουν μέχρι και το Πήλιο. Η παραλία της Βελίκας προσφέρεται επίσης για ιππασία.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν από πολιτιστική άποψη τα «Φιλοκτήτεια», που οργανώνει κάθε καλοκαίρι ο Δήμος Μελιβοίας με μουσικές και θεατρικές εκδηλώσεις, η «Γιορτή της Θάλασσας» στο Στόμιο και η «Ψαροβραδιά» στον Αγιόκαμπο, που προσελκύουν πλήθος επισκεπτών. Από τα διάφανα γαλαζοπράσινα νερά του Αιγαίου ψαρεύονται νοστιμότατα ψάρια και σερβίρονται φρέσκα, μαγειρεμένα με ποικίλες παραδοσιακές και πρωτότυπες συνταγές.
Τα λιμάνια του Στομίου και του Αγιόκαμπου αποτελούν αγκυροβόλιο για τις ψαρόβαρκες και για μικρά ιστιοπλοϊκά σκάφη, ενώ εν αναμονή είναι και η θαλάσσια σύνδεση της περιοχής με ιπτάμενα δελφίνια από τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική.
Ένα σημαντικό στοιχείο που δεν πρέπει να παραλειφθεί είναι ότι παραλίες του Νομού, όπως η Βελίκα, ο Αγιόκαμπος, η Σωτηρίτσα, έχουν επανειλημμένα βραβευτεί με Γαλάζια Σημαία (σύμβολο καθαρής ακτής).